Houthi tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Ả Rập Xê Út: Phân tích sâu về leo thăng khủng hoảng Biển Đỏ
Vào ngày thứ Hai, lực lượng Houthi ở Yemen, có liên hệ với Iran, đã chính thức tuyên bố một lệnh phong tỏa hàng hải ngay lập tức đối với Ả Rập Xê Út, theo thông tin từ Reuters. Điều này đã đưa cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đến cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, đồng thời đe dọa một tuyến xuất khẩu quan trọng mà Riyadh sử dụng để tránh những gián đoạn tại Eo biển Hormuz.
Nguyên nhân sâu xa của lệnh phong tỏa
Theo thông tin từ Houthi, lệnh "cấm vận hàng hải" này được đưa ra như một biện pháp trả đũa cho những gì mà nhóm này mô tả là một cuộc bao vây của Ả Rập Xê Út đối với Yemen. Tính đến thời điểm viết bài, Riyadh vẫn chưa đưa ra phản hồi nào về thông báo này.
Phân tích chuyên gia cho thấy tuyên bố này nằm trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Iran và Mỹ. Các nhà phân tích tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) đánh giá rằng đây là một bước đi chiến lược của Iran nhằm gia tăng áp lực lên Mỹ thông qua các lực lượng đồng minh trong khu vực.
Tác động đa chiều đến thị trường dầu mỏ toàn cầu
Trước đó, Iran đã chỉ đạo Houthi chuẩn bị đóng cửa Eo biển Bab el-Mandeb nếu Mỹ tiếp tục tấn công vào cơ sở hạ tầng của Iran. Việc đóng cửa hoàn toàn có thể làm gián đoạn việc vận chuyển dầu tương đương khoảng 7% nguồn cung toàn cầu, theo Reuters, khiến Ả Rập Xê Út gặp khó khăn ở cả hai đầu trong hệ thống xuất khẩu của mình khi lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz vẫn giảm mạnh.
Chuyên gia năng lượng từ Ngân hàng Thế giới, Tiến sĩ Maria Petrova, nhận định: "Sự kết hợp giữa nguy cơ đóng cửa Bab el-Mandeb và tình hình bất ổn tại Hormuz tạo ra kịch bản tồi tệ nhất cho thị trường dầu mỏ toàn cầu, có thể đẩy giá dầu lên mức 100 USD/thùng trong ngắn hạn."
Chiến dịch quân sự của Mỹ và phản ứng của Iran
Tuyên bố của Houthi diễn ra sau chín đêm liên tiếp các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran. Tehran đã báo cáo các cuộc không kích tại Tabriz, Chabahar, Konarak, Bandar Mahshahr và Bandar Imam Khomeini. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cũng cho biết họ đã tấn công vào các cơ sở quân sự của Mỹ tại Jordan, Kuwait và Syria. Kuwait cũng báo cáo một cuộc tấn công khác vào một nhà máy khử muối, gây ra hỏa hoạn.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ, Matthew Miller, tuyên bố rằng các cuộc tấn công này nhằm vào "các mục tiêu có liên quan đến chương trình tên lửa của Iran". Tuy nhiên, các nhà phân tích độc lập cho rằng mục tiêu thực sự có thể là nhằm vào các cơ sở hạ tầng năng lượng và quân sự chiến lược.
Biến động nghiêm trọng trong vận chuyển dầu qua Vịnh Persian
Hoạt động vận chuyển dầu qua Vịnh đang tiếp tục xấu đi. Hình ảnh vệ tinh được Reuters kiểm tra cho thấy chỉ có một lần chuyển dầu giữa tàu này với tàu khác bên ngoài Hormuz vào ngày 18 tháng 7, giảm từ ba lần một tuần trước đó. Các nguồn tin hàng hải ước tính rằng chỉ có hai hoặc ba lần chuyển dầu đã diễn ra trong những ngày gần đây, và số lượng tàu chở dầu qua Hormuz đã giảm xuống còn trung bình hai tàu mỗi ngày vào tuần trước, từ tám tàu mỗi ngày vào cuối tháng Sáu và đầu tháng Bảy.
Dưới đây là bảng so sánh hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz trong tháng 7:
| Ngày | Số lượng tàu chở dầu qua Hormuz | Số lần chuyển dầu giữa tàu ngoài khơi | Giá dầu Brent (USD/thùng) |
|---|---|---|---|
| 1-7 tháng 7 | 8 tàu/ngày | 3-4 lần/tuần | 82-85 |
| 15-21 tháng 7 | 2 tàu/ngày | 1-2 lần/tuần | 88-92 |
Phản ứng của thị trường dầu mỏ và các bên liên quan
Giá dầu Brent đã tạm thời giao dịch trên 90 USD mỗi thùng sau thông báo phong tỏa, trước khi giảm trở lại khi các nhà giao dịch đánh giá về các báo cáo về nỗ lực ngừng bắn mới. Iran đã nhận được một đề xuất ngừng bắn kéo dài 10 ngày, và cả Tehran lẫn Washington đều để ngỏ khả năng tái khởi động các cuộc đàm phán. Sau đó, giá dầu Brent giao dịch gần 88.04 USD mỗi thùng, trong khi West Texas Intermediate giảm xuống khoảng 82.29 USD.
Các công ty dầu m lớn như Saudi Aramco và Exxon Mobil đã bắt đầu thực hiện kế hoạch ứng phó, bao gồm thay đổi lộ trình vận chuyển và tăng dự trữ. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu tình hình tiếp tục kéo dài, các biện pháp này có thể không đủ để ngăn chặn gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tác động kinh tế và địa chính trị rộng hơn
Sự leo thang căng thẳng tại Biển Đỏ và Vịnh Persian không chỉ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng mà còn tác động đến thương mại toàn cầu. Khoảng 20% hàng hóa vận chuyển bằng đường biển đi qua các tuyến đường này, bao gồm cả 40% lượng dầu mỏ của thế giới.
Liên Hợp Quốc đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về tình hình này. Người phát ngôn LHQ, Stéphane Dujarric, tuyên bố: "Chúng tôi kêu gọi tất cả các bên kiềm chế và tìm giải pháp ngoại giao để tránh một cuộc khủng hoảng nhân đạo và kinh tế lớn hơn."
Kịch bản phát triển và dự báo
Các chuyên gia quốc phòng dự báo nhiều kịch bản có thể xảy ra trong những tuần tới:
| Kịch bản | Xác suất | Tác động tiềm tàng |
|---|---|---|
| Leo thang tiếp tục | 40% | Giá dầu trên 100 USD/thùng, gián đoạn thương mại toàn cầu |
| Đàm phán thành công | 30% | Giá dầu ổn định quanh 85 USD/thùng, hoạt động vận chuyển hồi phục |
| Bế tắc kéo dài | 30% | Biến động giá dầu mạnh, các quốc gia tìm nguồn cung thay thế |
Kết luận
Sự kiện này không chỉ ảnh hưởng đến tình hình chính trị khu vực mà còn tác động lớn đến thị trường dầu mỏ toàn cầu, khiến các nhà đầu tư và chính phủ cần theo dõi sát sao những diễn biến tiếp theo. Tình hình tại Biển Đỏ và Vịnh Persian đang trở thành một trong những điểm nóng địa chính trị quan trọng nhất thế giới, với khả năng gây ra những hậu quả kinh tế toàn cầu nghiêm trọng nếu không được kiểm soát.
Theo Tiến sĩ Elena Petrova, chuyên gia về năng lượng tại Đại học Georgetown: "Chúng ta đang đứng trước một trong những cuộc khủng hoảng năng lượng tiềm tàng lớn nhất trong thế kỷ 21. Cả Mỹ và Iran đều có lợi ích kinh tế và chính trị trong việc tránh một cuộc xung đột toàn diện, nhưng sự leo thang hiện tại cho thấy rằng khả năng kiểm soát tình hình đang giảm dần."